Fotograferen met ND filters

Een blog. Voor mij een nieuw terrein waar ik op me waag, maar het lijkt me leuk hier af en toe wat meer te vertellen over mijn passie fotografie. Steeds vaker vragen mensen mij naar 'the making of' van mijn foto's. Welke instellingen ik gebruikt heb. Of welke lens. Waar ik die locatie gevonden heb. Of er gephotoshopt is. En ik heb gemerkt dat ik er lol in heb die vragen te beantwoorden. Maar er valt vaak zoveel te vertellen, dus laat ik dat dan maar eens wat uitgebreider doen, door middel van deze blog.

 

Gewoon maar ergens beginnen. Ik heb recent een foto van een steiger op mijn Facebookpagina gezet, waar ik heel veel respons op kreeg. Deze heb ik gemaakt met een ND filter.  Maar wat is nou precies een ND filter en wat kun je ermee?

 

Een ND filter staat voor Neutral Density filter. Het wordt ook wel grijsfilter genoemd. Het doel van het ND filter is het tegenhouden van licht. Het werkt eigenlijk als een zonnebril. Er valt minder licht op de lens, waardoor je kan fotograferen met lange sluitertijden, zonder dat de foto overbelicht wordt. Foto's met lange sluitertijden zijn interessant om bijvoorbeeld beweging uit het water te halen, of mooie strepen in de lucht te krijgen als er wolken zijn en er wind staat.

 

Voor deze foto van een steiger in het IJsselmeer heb ik dus een ND filter gebruikt:

Steiger IJsselmeer. EXIF: F8, 20mm, ISO 100, 30 seconden
Steiger IJsselmeer. EXIF: F8, 20mm, ISO 100, 30 seconden

Deze foto is midden op de dag genomen. Toch heb ik door het ND filter een sluitertijd van 30 seconden kunnen realiseren, waardoor alle beweging uit het water verdwenen is. Ik houd erg van de zijdeachtige waas die het oplevert. Er waren weinig wolken, maar als die er waren, hadden we daar strepen kunnen zien. Maar ik had de pech dat de lucht niet spectaculair was. Voor mij is het eigenlijk ongebruikelijk midden op de dag te fotograferen, meestal doe ik het in het gouden of blauwe uur, rond zonsopkomst of zonsondergang. Ik was hier 's middags naar toe gereden om de locatie vast te bekijken, met het doel hier nog eens bij zonsopkomst terug te komen. Maar ja, als je er dan toch bent, probeer je ook maar wat te schieten.

 

Om te kunnen zien wat voor verschil het maakt, hieronder een foto gemaakt zonder ND filter, rechtstreeks uit de camera:

Steiger IJsselmeer. EXIF: F8, 20mm, ISO 100, 1/30 sec.
Steiger IJsselmeer. EXIF: F8, 20mm, ISO 100, 1/30 sec.

Dat is toch wel een heel andere foto! Natuurlijk, de eerste foto is uiteraard nabewerkt, maar als je dat buiten beschouwing laat, zie je dat alles waar beweging in zit veranderd is. Het water, daar ging het me vooral om. Geen golfjes of rimpeling meer, maar een mooie, egale waas over het IJsselmeer. Die extra mooi contrasteert met het metaal van de steiger en de rotsen. De oplettende kijker heeft natuurlijk gezien dat er nog een verschil is tussen de twee foto's. Het zeil aan de horizon is ook verdwenen. Als ik eerlijk ben was het bootje nog wel zichtbaar op de eerste foto, maar het werd een lelijk streepje over de afstand die het bootje in 30 seconden had afgelegd. Dus dat heb ik in de nabewerking verwijderd.

 

Maar hoe heb ik dan die foto gemaakt? Om te beginnen, en dat geldt voor elke lange sluitertijd (long exposure) foto: gebruik altijd een statief. Hoe steviger hoe beter. In dit geval was het lastig om mijn statief goed te positioneren, tussen de stenen en de drassige bodem. Het is altijd glibberen, maar heel voorzichtig, want je wilt niet dat je camera in het IJsselmeer ligt of op de stenen stuitert. Of jijzelf.

 

Het tweede item dat ik bijna altijd gebruik, is een draadontspanner. Je kan nog zo'n stevig statief hebben, er is altijd kans op bewegingsonscherpte als je de sluiter indrukt. Zo'n draadontspanner koop je al voor een tientje, dus waarom zou je die niet meenemen?  Een draadloze afstandbediening is natuurlijk ook prima. Of je smartphone. Heb je helemaal niets bij je, dan kun je de camera natuurlijk nog op zelfontspanner zetten.

 

Dan de ND filter zelf. Ik gebruik een 10 stops ND filter. De Big Stopper van Lee. Dit filter laat 10 stops minder licht door. Dus een sluitertijd van 1/30 seconde zonder filter kun je verlengen naar 30 seconden met een Big Stopper. Er zijn ook varianten, de Little Stopper (6 stops) of de Super Stopper (15 stops). 

De Lee Big Stopper in actie.
De Lee Big Stopper in actie.

De Big Stopper is vergelijkbaar met het glas dat voor een lasmasker wordt gebruikt. Maar wel een stuk kostbaarder. Denk in de orde van EUR 150 per filter. Tja, heb je dat er voor over?

 

Twee jaar geleden was ik mij aan het oriënteren op een ND filter en het glas van lasmaskers wordt dus echt gebruikt als low budget alternatief. Google maar eens op 'weld glass photography'. Ik heb zelf toen ook voor een paar euro wat van die lasglaasjes aangeschaft. Wel grappig als experiment, maar de kwaliteit hield niet over. Dus toen maar besloten de portemonnee te trekken. Ik heb gekozen voor een vierkante filter die ik in een filterhouder voor de lens kan zetten. Het grote voordeel is dat je dan je filters voor elke lens die je hebt kunt gebruiken. Zo blijf je flexibel. Zelfs voor groothoeklenzen waar een schroeffilter niet op past. Je hebt wel voor iedere lens een adapterring nodig.

 

Hoe heb ik nou de instellingen van mijn camera bepaald voor de foto van de steiger? Eerst stel je scherp en stel je de belichting in zonder dat de filter voor je lens zit. Je onthoudt wat de sluitertijd is. Vervolgens doe je het ND filter voor de lens en verhoog je de sluitertijd met 10 stops. Lee heeft er een kaartje bij gedaan, maar een andere manier om die sluitertijd te berekenen, is met behulp van een app op je telefoon. Vervolgens doe je filter voor je lens. Kijk je nu door de zoeker van je camera of via liveview, zie je helemaal niets meer. Vandaar ook het belichten en scherpstellen vooraf.

 

Ja, het is een beetje gedoe en het kost tijd. Maar dit is 'slow photography'. Het dwingt je goed na te denken over je compositie, omdat je bij elke verandering van standpunt weer je filter er af moet halen, opnieuw scherpstellen, belichten, sluitertijd bepalen, filter er weer voor doen etc.

 

Mijn ervaring is dat het ook een beetje 'trial and error' is. Het eerste shot is bijna nooit geslaagd, in mijn geval vaak te donker. Dat komt ook omdat ik vaak rond zonsondergang fotografeer en dan loopt je sluitertijd vaak snel op. 

 

Het is gewoon leuk speelgoed en je kunt hele gave special effects bereiken. Voor mij is het een filter 'voor erbij', eentje die je af en toe eens uit je tas haalt. Ik heb het optimale er nog niet uitgehaald, maar het leuke van fotografie is dat je nooit bent uitgeleerd en jezelf continu kunt verbeteren.

 

Filters die ik veel vaker gebruik dan de Big Stopper zijn ND grad filters, ofwel grijsverloopfilters. Voor mij een must bij landschapsfotografie. Maar hierover in een andere blog meer.

 

 

Reactie schrijven

Commentaren: 4
  • #1

    Martine (dinsdag, 18 oktober 2016 20:45)

    Leuke eerste blog en weer een prachtige foto!

  • #2

    Joke Koo (woensdag, 19 oktober 2016 09:58)

    Leuk Marcel een eerste blog. Ik was erg geïnteresseerd in je verhaal over de ND filter. Deze staat op mijn lijstje. Hou ook erg van het resultaat bij gebruik van een dergelijke filter. Dat zache water etc. Leuk dat je het op deze manier uitlegt. Heel duidelijk. Succes en ik blijf je oik graag volgen op fb. Groetjes Joke

  • #3

    marriet smulders (woensdag, 19 oktober 2016 11:51)

    Marcel, bedankt voor je heldere uitleg. Ik ben al een poosje geintresseerd in een ND filter en wordt telkens een beetje enthousiaster. Ik denk dat het er wel van gaat komen dat ik er een koop.

  • #4

    jan van der Schans (vrijdag, 05 mei 2017 10:27)

    Hallo Marcel
    Bedankt voor je zeer heldere uitleg. IK\k ben een beginner en toch denk ik dat zelfs mij het wel duidelijk is. Echter, ik denk dat dit artikel geschreven is voor de wat beginnende hobbyist. Daarom 2 opmerkingen. je hebt het over eerst scherpstellen en belichting instellen, HOE bepaal ik de juiste belichting. En je hebt het over een "app" op je telefoon. Niet op mijn telefoon. Ik beschik wel over een Ipad die ik mee zou kunnen nemen. Maar dan blijft de vraag ,Hoe HEET die app.
    Je merkt wel dat ik een beginner ben bovendien ben ik nog van "voor de oorlog". Ik heb genoten van je artikel en hoop spoedig meer van jou te lezen.